EKPSS - OSMANLI TARİHİ

-  1299 kuruluş

1922 Yıkılış

Orhan Gazi 1326-1362 (Sultanul guzad)

- İlk medrese (İznik)  Medresenin ilk müderrisi Davudu Kayseri

- Divan teşkilatı kuruldu 

- İlk vezirlik uygulaması İlk Vezir Alaaddin paşa

- Osmanlının İlk düzenli ordusu Yaya ve Müsellemler

- Subaşılık Taşrada güvenliği sağlar Ordu Komutanı

- Gümüş para Orhan Gazi Bu parada orhan gazi resmi var - İlk Bakır para osman bey

- İskan politikası bu dönemde başladı (yerleştirme - şenlendirme)

- Sancak politikası ilk defa uygulandı ( hükümdar şehzadeleri lala eşliğinde bir eyalete yönetici olarak gönderiliyordu.) Sancakla tahta geçen ilk padişah 1. MURAT

- Kadılığı tam sistemli hale getirdi ( Kadılık sistemi osman bey zamanında başladı ilk kadı DURSUN FAKİH)

1. Murat 1362-1389 (Hüdavendigar)

- Kapıkulu Yeniçeri ocağını kurdu. İlk olarak pençik sistemine dayalı bu ordu kuruldu 

(pençik : savaş esirleri) İlk acemi oğlanlar ocağı Geliboluda kuruldu.

- Tımar tam sistemli olarak uyguladı

- Rumeli Beylerbeyliği kuruldu. Merkezi Manastır.

- Veziri azamlık (Sadrazam) İlk veziri azam Çandarlı Halil Paşa

- Defterdarlık (Mali)

- Kazasker (Adalet ve Eğitim Bakanı)

- Ülke PADİŞAH ve Oğullarının ortak malıdır.

2. MEHMET 1451-1481

- Divan başkanlığı Sadrazama bırakıldı. Divan danışma organına dönüştü.

- Altın Para 

- Enderun Mektebi tam sistemli Saray okuluna dönüştürdü. Devşirmeler yetiştirildi.

- Topkapı sarayı yapıldı. Kapalı çarşı yapıldı.

- Defterdar sayısı 1'den 2'ye çıkarıldı

- Kazasker sayısı 1'den 2'ye çıkarıldı

- Vezir sayısı 2'den 4'e çıkarıldı

- Sahnı Seman medresesi açıldı. ( Dönemin en büyük bilim eğitim kurumu)

- Kanunnamei Ali Osman

• Kardeş Katli
• Sancak zorunlu oldu
• Culüs gelenek haline geldi
• Müsadere uygulanmaya başlandı (Toprağa el koyma uygulaması)

17. YÜZYIL ISLAHATLERİ

Özellikleri 

• Padişah ve devlet adamları tarafından yapıldı. 
• Kişiye bağlı olarak yapılmıştır. Devlet politikası olamamıştır. Başka bir padişah gelince bu kurallar geçersiz oluyor.
• Yüzeysel yapılıyor. Baskı ve şiddete dayalı yapılıyor.
• Mali ve Askeri alanda yoğunlaşılmıştır. (yeniçeri isyanları, Taşra (celali) isyanları).
• Avrupa örnek alınmamıştır.

1. AHMET 1603-1617

• Ekber ve Erşed ( en akıllı en büyük )
• Sultan Ahmet Camii ( 6 minareli camii) 
• Sadrazam Kuyucu Murat - Baskı ve şiddetle isyanları bastırmaya çalışıyor.

2. OSMAN 1618-1622

• Yeniçeri ocağını kaldırma fikri (Hotin Seferi)
• Saray dışı evlenme (ilk defa)
• Başkenti anadoluya taşımayı düşündü
• Şeyhulislamın yetkilerini kısıtlamayı düşündü

4.MURAT 1623-1640

• İçki ve tütün yasağı
• Gece sokağa çıkma yasağı
• Huzur ve asayiş sağlandı
• KOÇİBEY RİSALESİ
• Katip Çelebinin devletin kötü gidişatı hakkında rapor hazırlaması
• Sadrazamı Tarhuncu Ahmet - İlk defa Denk Bütçe çalışmasını yaptı (4.Mehmet dönemi)
• Köprülü Mehmet - Şart öne sürerek sadrazam oldu. Saray devlet işlerine karışmayacak. Sunduğu teklifler kabul edilecek.

17. Yüzyıl sanatçı ve bilim insanları

Evliya çelebi (seyahatname), Katip Çelebi (Cihanüma), Nabi (Hayrabat), Nefi (Sihamı Kaza), Naima (vakainüvis), Itri (Musiki), Karacaoğlan

18. Yüzyıl İslahatleri 

Avrupanın üstünlüğü kabul edildi. 1718 Pasarofça anltlaşması ile kabul edildi.

LALE DEVRİ 1718-1730

Patrona Halil İsyanı 1730 ile son buldu.

Padişah 3. Ahmet - Sadrazam Nevşehirli Damat İbrahim

İlk geçici elçilikler

İlk geçici elçi İBRAHİM PAŞA - Viyana

28 Mehmet Çelebi - Paris (Fransa Sefaretnamesi)

Özel Matbaa (İbrahim Müteferrika - Said Efendi)

Doğu Klasikleri tercüme edildi

Kütüphaneler yapıldı

Çiçek aşısı İrandan getirildi

Tulumbacılar Ocağı (İtfaiye)

Resim ve Minyatür sanatı gelişti. Dönemin ünlü sanatçısı LEVNİ

Mimaride avrupayı örnek aldık

Şiir - Nedim ünlü şiirci

Sadabat Köşkü

Bu döneme lale devri adını veren YAHYA KEMAL BEYATLI

1.MAHMUT 1730-1754

• Humbaracı Ahmet (Kontö boneval)
• Batı tarzı ilk askeri ıslahatler
• Ayasofya kütüphanesi ve Aşir efendi kütüphanesi
• Batı tarzı Hendeshane ( Subay yetiştirmek amacıyla ilk teknik okul) 
• Kanuni döneminde Fransaya verilen kapütilasyonlar sürekli hale getirildi (Belgrad antlaşmasında arabuluculuk yaptığı için)

3.MUSTAFA 1757-1774

• Islahatçi devlet adamları Koca Ragıp ve Baron dö tot
• Cezayirli Gazi Hasan döneminde Tershane mühendishanesinin temelleri atıldı. 1. Abdülhamid zamanında tam olarak kuruldu.
• Esham çalışmaları yapıldı (İç borçlanma) Eshamı 1. ABDÜLHAMİD uygulamaya koyuyor.
• Sürat Topçu ocağı modernize etmiştir

1.ABDÜLHAMİD 1774-1789

• Halil Hamit (Islahatçi devlet adamı)
• İstihkam okulu yapıldı (Askeri okul)
• Yeniçeri sayımı
• Ulufe kağıdının alım satımı yasaklandı
• Culüs bahşişini kaldırdı
• Mühendishaneyi Bahrü Hümayun kuruldu.
• İlk hocası Cezayirli Gazi Hasan paşa ve Baron Dö Tot

3.SELİM 1789-1807

• Bu dönemin adı Nizamı Cedid yenilikleri (yeni düzen)
• Islahat raporları hazırlandı (Ebu Bekir Ratıp efendi)
• Nizamı cedid ordusu (Avrupa tarzı ilk ordu)
• İhtiyaçları için İradı Cedid hazinesi kuruldu
• Sürekli elçilik - YUSUF AGAH EFENDİ (LONDRA İNGİLTERE)
• İlk devlet Matbaası 
• Fransızca resmi yabancı dil
• Berrü Hümayun (Kara Mühendishanesi)
• Meşveret meclisi kuruldu (Danışma)
• Zahire birimi - Kıtlığa karşı 
• İlk defa türk-amerika ilişkisi
• Kabakçı Mustafa İsyanı ile bitti

19.YÜZYIL ISLAHATLARI - DAĞILMA DÖNEMİ

2. MAHMUT 1808-1839

Senedi İttifak 1808 

     (Ayanları kontrol altına alıp merkezi otoriteyi güçlendirmek amacı)

Bu sözleşmenin arabulucusu ALEMDAR MUSTAFA PAŞA

• Padişah ayanları tanıyacak
• Padişahın yetkilerini kısıtlayan ilk belge
• Tamamen iç etki - dış etki yoktur

Yönetimde yapılan düzenlemeler

• Divan kaldırıldı
• Divanın yerine NAZIRLIK kuruldu (bakanlıklar)
• Tımar sistemi kaldırıldı                                               
• Memurlar maaşa bağlandı                                             
• Köy ve mahalle muhtarlıkları kuruldu
• Şeyhulislam yetkileri kısıtlandı
• Merkezden vali atanması

 TÜM BUNLARIN AMACI MERKEZİ OTORİTE

ASKERİ ALAN

• Sekbanı Cedid ordusu kuruldu (yeni çeriler kaldırdı)
• Eşkinci ocağını Kurdu
• Vakayi Hayriye 1826'da YENİ ÇERİ OCAĞINI kaldırdı
• Yerine ASAKİRİ MANSUREYYİ MUHAMMEDİYE ordusu kuruldu
• Bektaşilik tarikatı yasaklandı
• 1831 Nüfus sayımı (Erkekler ve Hayvanlar sayıldı)
• Tımar sistemi kaldırılınca güvenlik açığı için Redif Taburları kuruldu

EĞİTİM VE KÜLTÜR ALANI

• İstanbulda İlköğretim zorunlu hale getirildi
• Batı tarzı okullar 

1. Mektebi rüştiye (ortaokul)
2. Mektebi ulumi edebiye
3. Mektebi Tıbbiye (tıp okulu)
   
4. Mektebi Harbiye (Harp okulu)
5. Mektebi maarifi adliye ( enderun mektebi yerine devlete memur yetiştirme amacı)
6. Avrupaya ilk defa öğrenci gönderildi
7. Tercüme odaları (diplomat yetiştirmek amacı)
8. Mızıkayı hümayun (Donazetti öncülüğünde)
9. Takvimi Vekayi (ilk resmi gazete)

SOSYAL ALANDA

• Müsadere kaldırıldı
• Posta ve polis teşkilatı temelleri atıldı - Tam düzenli posta teşkilatı 1840 / Tam düzenli Polis teşkilatı ise 1845te kuruldu
• Sistemli karantina
• Devlet memurlarına fes pantolon ceket uygulaması
• Pasaport uygulaması
• Mürur teskeresi (İstanbul vizesi)
• Devlet dairelerine Portre asılması

EKONOMİ

• Yerli tüccarlara vergi affı
• Yerli malı kullanımını teşviki
• Bakırköyde bez fabrikası açılıyor
• İngiltere ile Balta Limanı antlaşması yapılıyor. Osmanlı ekonomisi dışa bağımlı oldu. Avrupanın açık pazarı haline geldi.

TANZİMAT DÖNEMİ ISLAHATLARI 1839-1876

Abdülmecid 1839-1861

Abdülaziz 1861-1876

Tanzimat Fermanı - 1839

       Abdülmecid

tanzimat fermanını Mustafa reşit paşa hazırladı ve gülhane parkında okudu.

Amacı :

• iç işlerine karışılmasını engellemek
• fransız ihtilali ile gelen milliyetçiliğin etkisini azaltmak
• Azınlıkları devlete bağlamak 
• Devleti demokratik yapıya kavuşturmak
• Mısır Meselesi - Dış destek

1. Herkesin ırz can mal güvenliği devlet tarafından korunacak
2. Vergiler herkesin gelirine göre olacak
3. Herkes mülkiyet hakkına sahip olacak
4. Askeri işler Vatani görev olacak
5. Mahkemeler herkese açık olacak
6. Rüşvet yasaklanacak
7. KANUN ÖNÜNDE PADİŞAH DAHİL HERKES EŞİT
8. KANUN GÜCÜNÜN ÜSTÜNLÜĞÜ KABUL EDİLDİ

ISLAHAT FERMANI - 1856

Abdülmecid - Mehmet Emin Ali Paşa hazırladı

Bu ıslahate etki eden dış faktör Paris Antlaşması. Osmanlı avrupanın desteği kesilmemesi için ıslahat fermanını yayınladı. Kırım savaşı sonrasında Avrupalı devletler Osmanlıya desteğini kesmekle tehdit ettiler.

• Gayrimüslimlere yönelik
• Azınlıklar memur olabilecek
• Gayrimüslimlere bedelli askerlik getirildi
• Okul hastane banka şirket açabilecek
• Mal Mülk edinebilir
• Mahkemlerde herkes inancına göre yemin edecek
• Karma Mahkemeler kurulacak

İdari ve Hukuk

Mecelle kanunu ( osmanlı medeni kanunu) - Ahmet cevdet paşa hazırladı şeri hukuku baz alarak - Abdülaziz döneminde hazırlandı.

Şurayı Devlet - Danıştay (Abdülaziz)

Divanı Ahkamı Adliye - Yargıtay (Abdülaziz)

EKONOMİ

Kaime (kağıt para)
İlk Dış Borç 1854 Kırım Savaşı sıarsında İngilizlerden alındı Abdülmecid

Arazi kanunnamesi çıkarıldı - Abdülmecid

Rusumet (Gümrük Teşkilatı) - Abdülmecid

Osmanlıda bankacılık çalışmaları Abdülmecid döneminde - Bankı Dersaadet / Şahanei Osmani - Abdülmecid

Süveyş Kanalı Fransızların yardımı ile açıldı - Abdülaziz

Ramazan Kararnamesi 1875 - Abdülaziz

• Osman maliyesinin iflası duyuruldu

SOSYAL EĞİTİM KÜLTÜR

Abdülmecid 

• İstanbul - Edirne arası telgraf hattı
• İzmir - Aydın / İstanbul - İzmit arası demir yolu hattı
• Ceridei Havadis Resmi Gazete (yarı özel yarı resmi)
• Tam özel gazete - Tercümanı Ahval
• Darulmuallim - erkek öğretmen okulu
• Encümeni Daniş - Talim terbiye kurulu ( ders kitapları hazırlayan, müfredatı belirleyen)
  
• Kızlara eğitim hakkı
• Mektebi Mülkiye ( devlet adamı yetiştirmek)
• Meclisi maarifi umumiye (MEB) temelleri atıldı

Abdülaziz

• Darüşşafaka
• Darülmuallimat (kız öğretmen okulu)
  
• Darülfunun ( İstanbul üniversitesi temelleri)
  
• Osmanlı yaralı ve hasta askere yardım cemiyeti (kızılayın temeli)
• Mektebi Sultaniye (Galatasaray lisesi)
• Kız sanayi mektebi
• İlk defa yurtdışı gezisine çıkan SULTAN ABDÜLAZİZ

2.ABDÜLHAMİD 1876-1908

Kanuni Esasi ile 1. Meşrutiyet dönemi başlar

Kanuni esasideki dış etki balkan sorunu çözülmek üzere toplanan Avrupalı devletlerinde olduğu Tersane Konferansı 

Meşrutiyet : Hükümdar + Meclis

Monarşi : Hükümdar

• Osmanlı devletini ilk ANAYASASI
• İki meclisli bir anayasadır ( ayan meclisi - Mebusan Meclisi)
• Ayan meclisini padişah seçiyor Ömür boyu görevde kalıyor
• Mebusan meclisini halk seçiyor.
• Mebusan meclisinin olması Osmanlıda Parlementer sistem olduğunu gösterir
• Yasama yürütmede son söz Padişahta
• İlk defa halk seçme seçilme hakkı elde etti
• Padişahın sınırsız veto hakkı

1909 - Değişiklik

• Sınırsız veto hakkı kaldırıldı
• Bakanlar padişaha değil meclise karşı sorumlu
• Son sözü söyleme yetkisi elinden alındı
• Savcılık ve noterlik makamı kuruldu - 1879
• 1881'de Muharrem Kararnamesi yayınlandı

1. Duyunu umumiye kuruldu (genel borçlar idaresi)

• Hicaz - Bağdat - Berlin demiryolu hazırlandı
• Darulaceze açıldı
• Hilali Ahmer (Kızılay)
• Sanayi Nefise ( güzel sanatlar) - Osman hamdi öncülüğünde 
• Arkeoloji müzesi - Osman hamdi öncülüğünde 
• Öğretmenliğin meslekleşmesi
• 2. Meşrutiyet ilan etti (ittihad terraki baskısı ile)
• 31 MART VAKASI İLE TAHTTAN İNDİRİLDİ